Có một câu nói mình mang theo rất lâu, dù chẳng ai bắt mình phải mang: “Nhà quê, học hành làng nhàng thế thì lên tiếng cái gì.”
Câu đó không phải ai nói ra. Nó là giọng của chính mình, vọng lên mỗi lần mình định quay một cái video, viết một bài chia sẻ, hay đơn giản là bấm nút “đăng”. Mình lớn lên ở một vùng quê Phú Thọ, tuổi thơ không dư dả gì. Nên rất lâu mình tin rằng những chuyện như xây thương hiệu cá nhân, được nhiều người biết đến, được lắng nghe… là chuyện của người khác. Người sinh ra đã “có gì đó”. Không phải mình.
Nếu bạn cũng đang mang một câu nói tương tự về chính mình, mình viết bài này cho bạn. Không phải để hô hào “hãy tự tin lên”, vì mình biết tự ti không tan biến chỉ vì ai đó bảo bạn phải bỏ nó đi. Mà để kể cho bạn nghe một câu chuyện có thật, về một người mình gặp gần đây, đã khiến mình nghĩ lại hoàn toàn về chuyện vượt qua tự ti và dám cất tiếng nói của riêng mình.
Người phụ nữ từng đi mượn gạo, giờ có hơn 160.000 người lắng nghe
Trong một lớp học gần đây, mình quen chị Nguyễn Tú Oanh. Bây giờ chị là một nhà tâm lý, một coach đồng hành cùng rất nhiều người về hôn nhân và hạnh phúc — cộng đồng theo dõi chị đã hơn 160.000 người. Nhìn chị điềm đạm, ấm áp, nói chuyện đâu ra đấy, mình đã mặc định (như cái tật cũ của mình) rằng chắc chị xuất phát từ một chỗ “êm” lắm.
Rồi mình nghe chị kể về tuổi thơ của chính chị.
Tuổi thơ của chị là những buổi sáng cầm cái rá nhỏ chạy sang hàng xóm mượn gạo. Chị biết tự đi chợ từ năm lớp Một. Nhà nghèo. Và có một chi tiết khiến mình lặng đi: hồi bé, chị từng bị gọi là “câm như hến”, từng lớn lên cùng câu nói “mày chẳng làm được gì đâu”.
Bạn đọc lại câu đó một lần nữa giúp mình nhé. “Mày chẳng làm được gì đâu.” Cái đứa bé bị dán nhãn như thế, mấy chục năm sau, lại trở thành người mà hàng nghìn người tìm đến để được lắng nghe và dẫn đường.
Điều mình thấy quý nhất không phải là con số 160.000, cũng không phải mấy tấm bằng cấp (chị là ICF Coach chuẩn ACC, đang hoàn tất chương trình Thạc sĩ Tâm lý, hơn mười năm làm nghề). Điều mình thấy quý là: chị đã không để câu nói cũ đó định nghĩa mình. Chị kể, phải rất lâu chị mới hiểu ra một điều — một câu nói cũ hoàn toàn có thể được gỡ xuống, và con người bên dưới nó vẫn luôn ở đó, nguyên vẹn.
Mình ngồi nghe mà thấy như chị đang nói hộ một phần đời của chính mình. Vì mình cũng từng để một câu nói cũ, một cái nhãn “nhà quê”, đứng chắn giữa mình và cái nút “đăng”.
Nếu bạn muốn đọc kỹ hơn, chị có kể lại đầy đủ trên trang giới thiệu của mình — hành trình từ đứa bé đi mượn gạo đến nhà tâm lý của chị Tú Oanh. Mình đọc mà cứ gật gù.
Vì sao xuất phát điểm nghèo khó không định nghĩa bạn — và cách vượt qua tự ti
Từ câu chuyện của chị Oanh, và từ chính hành trình lúng túng của mình, mình rút ra ba điều muốn kể lại cho bạn. Không phải công thức thần kỳ, chỉ là mấy điều mình ước có ai nói cho mình sớm hơn.
1. Cái nhãn người ta dán lên bạn hồi bé chỉ là một câu nói, không phải một bản án
“Mày chẳng làm được gì đâu” — câu ấy là ý kiến của một người, ở một thời điểm, trong một tâm trạng. Nó không phải là sự thật về con người bạn suốt đời.
Cái bẫy của tự ti là nó biến một câu nói thoáng qua thành một cái trần vô hình trên đầu ta. Ta không dám vươn cao hơn cái trần đó, rồi ta lại lấy chính việc “mình có vươn được đâu” ra làm bằng chứng rằng cái nhãn kia đúng. Một vòng luẩn quẩn.
Chị Oanh gọi việc thoát ra là “gỡ câu nói cũ xuống”. Mình thích cách nói đó. Vì gỡ xuống nghĩa là bạn không cần phủ nhận rằng ngày xưa mình từng nghèo, từng bị coi thường. Bạn chỉ cần thôi để nó nói thay bạn về ngày hôm nay.
2. Xuất phát điểm thấp có thể là chất liệu, không chỉ là vết thương
Đây là điều mình học chậm nhất. Mình từng nghĩ phải giấu cái gốc quê nghèo đi thì người ta mới coi trọng mình. Sai bét.
Chính vì chị Oanh từng đi mượn gạo, từng bị nói là “chẳng làm được gì”, nên khi chị đồng hành với một người đang thấy mình vô giá trị, chị hiểu họ từ bên trong. Cái nghèo, cái tự ti ngày xưa không biến mất — nó trở thành sự thấu cảm. Trở thành lý do người ta tin chị.
Với người xây thương hiệu cá nhân, đây là một tin mừng thật sự: câu chuyện xuất phát điểm thấp của bạn không phải thứ phải che, mà là thứ khiến bạn thật và gần hơn bất kỳ hình ảnh hoàn hảo bóng loáng nào. Người ta không kết nối với sự hoàn hảo. Người ta kết nối với một người đã từng ở chỗ họ đang đứng.
3. Vượt qua tự ti không phải “hết sợ”, mà là “vẫn lên tiếng dù còn sợ”
Mình muốn thành thật: đến giờ mình vẫn hồi hộp mỗi lần đăng một bài chạm vào chuyện cá nhân. Cảm giác tự ti không tan hẳn như người ta hay hứa.
Nhưng mình đã đổi được một chỗ: mình không còn chờ “hết sợ rồi mới làm”. Mình lên tiếng ngay cả khi tay còn run. Và mỗi lần làm vậy, có một người lạ nhắn tin lại “chị ơi em cũng thế”, thì cái trần vô hình kia lại thấp xuống một chút.
Chị Oanh có một câu mình rất thấm, đại ý: hạnh phúc không phải là trạng thái không còn đau khổ, mà là một năng lực — học được, rèn được. Mình nghĩ sự tự tin cũng vậy. Nó không phải món quà trời cho ai đó lúc sinh ra. Nó là cơ bắp. Mỗi lần bạn dám cất tiếng, bạn tập nó thêm một lần.
Nếu bạn muốn tìm thêm những góc nhìn ấm áp và tử tế về việc chữa lành từ bên trong, mình hay ghé đọc blog của chị Nguyễn Tú Oanh. Chị viết thật, không đao to búa lớn, kiểu văn khiến mình thấy được an ủi.
Vậy bạn nên bắt đầu từ đâu, ngay hôm nay?
Mình không tin vào chuyện “một đêm hết tự ti”. Nhưng mình tin vào những bước nhỏ, làm được ngay:
- Viết ra cái nhãn cũ đang đè bạn. Câu nào đang vang lên mỗi lần bạn định lên tiếng? Gọi tên nó ra giấy. Nhìn thẳng vào nó, bạn sẽ thấy nó chỉ là một câu nói, không phải sự thật.
- Kể một mẩu chuyện thật của bạn cho một người. Chưa cần quay video, chưa cần đăng đàn. Chỉ một mẩu chuyện, một người. Tập cơ bắp “lên tiếng” từ mức nhẹ nhất.
- Đổi câu hỏi trong đầu. Thay vì “mình đủ giỏi chưa để nói ra”, hỏi “câu chuyện này có thể giúp được ai đó đang ở chỗ mình từng đứng không”. Khi bạn nghĩ đến người cần nghe, bạn sẽ bớt sợ bị đánh giá hơn nhiều.
Và mình xin nói rõ một điều, đúng với tinh thần cẩn trọng: chuyện xây thương hiệu cá nhân là một hành trình dài, mỗi người mỗi khác, không có gì đảm bảo về kết quả hay thu nhập. Điều mình chắc chắn chỉ là: nếu bạn không bao giờ cất tiếng, thì tiếng nói của bạn chắc chắn không đến được với ai. Còn khi bạn dám nói, cánh cửa mới bắt đầu he hé.
Chị Oanh đi từ cái rá mượn gạo đến chỗ hàng nghìn người lắng nghe. Mình đi từ một cô gái quê Phú Thọ không dám bấm nút “đăng” đến chỗ đang ngồi viết những dòng này cho bạn. Không phải vì hai chị em mình đặc biệt hơn ai. Mà vì đến một ngày, cả hai đều quyết định rằng cái nhãn cũ không được phép nói thay mình nữa.
Nếu bạn cũng muốn bắt đầu biến những câu chuyện, trải nghiệm của mình thành nội dung để được biết đến, mình có gói lại tất cả những gì mình học được trong một cuốn ebook miễn phí — “Biến Nội Dung Thành Cơ Hội”. Bạn có thể tải về đọc dần tại đây. Coi như một người bạn đi trước ngồi kể lại cho bạn nghe.
Còn bây giờ mình muốn hỏi bạn thật lòng: cái nhãn cũ nào đang khiến bạn im lặng — và nếu hôm nay bạn dám gỡ nó xuống, câu chuyện đầu tiên bạn muốn kể cho thế giới nghe sẽ là gì?
📌 Tìm hiểu thêm về chị Nguyễn Tú Oanh: từ đứa bé đi mượn gạo đến nhà tâm lý