Có một kiểu mệt mà mình nghĩ nhiều người trong chúng ta giấu rất kỹ.
Không phải cái mệt của một ngày làm việc quá tay, ngủ một giấc là hết. Mà là cái mệt cứ âm ỉ ở đâu đó, kể cả những hôm chẳng làm gì nặng. Bên ngoài thì vẫn ổn — vẫn ra bài đều, vẫn chốt đơn, vẫn là người mà ai cũng bảo “giỏi thật”. Nhưng bên trong lại có một khoảng trống mà mình không biết gọi tên.
Nếu bạn đang xây thương hiệu cá nhân, khởi nghiệp online, làm mẹ bỉm mà vẫn cố gồng một nghề tay trái — và thỉnh thoảng bạn thấy đúng cái khoảng trống ấy — thì bài này mình viết cho bạn. Vì phụ nữ khởi nghiệp kiệt sức không phải là chuyện hiếm. Nó chỉ ít khi được nói ra, vì nói ra thì sợ bị coi là yếu.
Mình muốn kể cho bạn nghe về một người mình gặp trong hành trình học gần đây. Câu chuyện của chị làm mình nhìn lại chính mình rất nhiều.
Người phụ nữ “có tất cả trên giấy tờ” mà bên trong thì cạn
Trong một lớp học mình tham gia gần đây, mình quen chị Nguyễn Thị Ngọc Dung — mọi người hay gọi chị là Jane. Nhìn hồ sơ của chị, thú thật ban đầu mình hơi choáng.
Chị tốt nghiệp Cử nhân Kinh tế Đối ngoại ở Đại học Ngoại thương, rồi sang Singapore học Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh chuyên ngành Tài chính. Về nước, chị từng mở một trung tâm tư vấn du học, rồi vào làm ở một ngân hàng lớn suốt 5 năm. Sau đó chị trở về tiếp quản doanh nghiệp gia đình — một công ty sản xuất hạt giống rau khi ấy đang khủng hoảng. Chị còn là mẹ của ba cậu con trai.
Nghe tới đây thôi là đủ thấy một người phụ nữ giỏi giang, gánh vác, đứng mũi chịu sào ở mọi mặt trận. Kiểu người mà ai nhìn vào cũng nghĩ “chị này có tất cả”.
Nhưng điều làm mình dừng lại không phải cái danh sách thành tích đó. Mà là một câu chị nói, đại ý: đã có một quãng dài chị làm được rất nhiều thứ, trong mắt mọi người là ổn, nhưng bên trong thì cạn. Chị bận đến mức không còn lúc nào ngồi xuống hỏi mình thật sự muốn gì. Chị làm rất nhiều việc, mà không có việc nào thực sự là của mình.
Chị bảo, cái bẫy tinh vi nhất là nó không đau đủ để mình dừng lại. Nó chỉ làm mình thấy trống.
Mình nghe mà lặng đi một lúc. Vì mình nhận ra cái cảm giác đó không xa lạ gì.
Khi “giỏi gánh vác” trở thành cái bẫy khiến phụ nữ khởi nghiệp kiệt sức
Chị Dung sau này đi học tâm lý — hiện chị đang theo học Thạc sĩ Tâm lý học và là đồng sáng lập một viện chuyên về tâm lý doanh nhân. Và có một điều chị chia sẻ khiến mình suy nghĩ mãi.
Chị nói, chị hiếm khi gặp một người phụ nữ kiệt sức mà nguyên nhân nằm ở việc họ làm quá nhiều một cách đơn thuần. Gần như luôn luôn, phía sau sự kiệt sức là một cái tâm đã gồng quá lâu — vì những niềm tin ngầm chạy tự động suốt mấy chục năm.
Chị hay gọi tên vài mô thức phổ biến. Mình xin kể lại theo cách mình hiểu, để bạn tự soi xem có mình trong đó không:
- “Phải mạnh.” Được khen mạnh mẽ từ nhỏ, nên yếu đuối thành điều cấm kỵ. Mệt cũng không dám nói ra.
- “Phải giỏi.” Giá trị bản thân bị buộc chặt vào thành tích. Nghỉ ngơi một chút là thấy mình đang lười.
- “Phải gánh.” Lo cho chồng, con, cha mẹ, khách hàng, học viên — cuối cùng mới đến mình, mà thường thì đã hết sức.
- “Phải làm hài lòng.” Sợ làm người khác thất vọng còn hơn sợ chính mình gục ngã.
Bạn thấy quen không? Riêng mình thì đọc tới đâu gật đầu tới đó.
Điều đáng sợ là bốn cái này lại chính là nguyên liệu tốt nhất để xây thương hiệu cá nhân trong mắt người ngoài. Người “phải giỏi”, “phải gánh” thường là người ra nội dung đều nhất, chăm khách kỹ nhất, được khen nhiều nhất. Nên chúng ta càng được khen, lại càng gồng thêm — cho tới một ngày cơ thể, giấc ngủ và cả niềm vui làm nghề phải thay ta trả nợ. Nghề này rất dễ biến sự kiệt sức thành một thứ trông giống… chăm chỉ.
Ba điều mình học được để đi đường dài mà không mất mình
Từ câu chuyện của chị Dung, và từ chính những lần mình suýt gục, mình rút ra ba điều rất đời thường. Mình không dám gọi là lời khuyên chuyên môn — mình chỉ chia sẻ như một người đang tập, cùng bạn.
1. Phân loại lại “gánh nặng”: cái nào thật, cái nào mình tự vác
Chị Dung có một cách làm mình rất thích: mời người ta viết ra tất cả những gì mình đang gánh, rồi phân loại — cái nào là trách nhiệm thật, cái nào là gánh mình tự nhận về dù chẳng ai giao.
Chị bảo, gần như lần nào cũng vậy, quá nửa danh sách rơi vào loại thứ hai.
Mình đã thử. Và mình giật mình vì bao nhiêu việc mình ôm vào người chỉ vì sợ để lỡ, sợ bị đánh giá, sợ người khác thất vọng — chứ không phải vì nó thực sự cần mình. Buông những cái đó xuống không làm mình thành người vô trách nhiệm. Nó chỉ trả lại cho mình một chút sức để làm tử tế những việc thật sự là của mình.
2. Đo lại: mình đang xây thương hiệu, hay đang trốn vào công việc?
Câu chị Dung nói — “làm rất nhiều thứ mà không thứ nào là của mình” — với người làm nội dung, mình nghĩ nó nguy hiểm ở một chỗ rất tinh vi: bận rộn dễ bị nhầm thành có mục tiêu. Đăng bài mỗi ngày, chạy hết trend này tới trend khác, ôm thêm dịch vụ, nhận thêm khách… nhìn thì như đang phát triển. Nhưng đôi khi đó chỉ là cách chúng ta trốn khỏi câu hỏi khó: rốt cuộc mình muốn thương hiệu này đưa mình đi đâu, và mình có còn thích con đường đó không?
Mình bắt đầu tập một thói quen nhỏ: mỗi tối hỏi mình một câu — “Hôm nay, mình thật sự thấy thế nào?” — và cho phép câu trả lời được thành thật, kể cả khi nó là “mệt” hay “chán”.
3. Chăm mình không phải phần thưởng cuối cùng, mà là nền móng
Cái bẫy lớn nhất của phụ nữ làm kinh doanh là câu “khi nào rảnh mình sẽ chăm bản thân”. Chị Dung nói thẳng: với người phụ nữ làm kinh doanh, “khi nào rảnh” không bao giờ đến. Xong quý này có quý sau, xong dự án này có dự án khác.
Và một người để bản thân lại sau cùng suốt mười, hai mươi năm, thì đến một ngày sẽ không còn biết mình là ai nữa.
Cho nên chăm mình — ngủ đủ, thở chậm, cho phép mình nghỉ mà không thấy tội lỗi — không phải là phần thưởng bạn nhận sau khi thành công. Nó là cái nền để bạn còn đủ sức đi đường dài. Mình cũng xin nói rõ: mình không phải chuyên gia tâm lý hay bác sĩ. Nếu bạn thấy mệt hồn kéo dài, mất ngủ, hay chán nản dai dẳng, thì tìm một người có chuyên môn để đồng hành là điều đáng làm, chứ đừng tự gồng thêm.
Trở về với chính mình — không cần phải hoàn hảo mới bắt đầu
Điều mình biết ơn nhất khi nghe chuyện chị Dung, là chị không kể nó như một tấm gương “chị đã vượt qua tất cả”. Chị kể như một người từng ở đúng chỗ trũng đó, và đang trên đường trở về.
Chị viết khá nhiều về hành trình này. Nếu bạn thấy mình trong bài, mình nghĩ bạn sẽ tìm được sự đồng cảm ở blog của chị viết về hành trình trở về với chính mình, hoặc ghé qua trang giới thiệu của chị Nguyễn Thị Ngọc Dung để hiểu vì sao một người đi từ tài chính, kinh doanh lại rẽ sang tâm lý học. Với một người phụ nữ đang xây sự nghiệp mà thấy mình cạn dần, mình tin đọc chị sẽ nhẹ lòng hơn.
Còn với mình, bài học đọng lại giản dị thế này: xây thương hiệu và sự nghiệp là để cuộc sống mình rộng ra, chứ không phải để mình biến mất trong đó. Một thương hiệu cá nhân bền không mọc lên từ một người đang kiệt sức và diễn vai “ổn”. Nó mọc lên từ một người còn giữ được kết nối với chính mình — nên nói gì cũng thật, và người ta tin.
Nếu bạn đang trên hành trình đó — vừa muốn làm nội dung, xây thương hiệu, kiếm tiền tử tế từ những gì mình có, vừa không muốn đánh đổi bằng sức khỏe và sự bình an — mình có một món quà nhỏ tặng bạn. Mình gói lại những gì mình học được về cách biến câu chuyện và trải nghiệm thật của mình thành nội dung có giá trị (và có cả cơ hội) trong cuốn ebook miễn phí “Biến Nội Dung Thành Cơ Hội”. Bạn tải ở đây nhé: ebook.lananhdaily.com.
Và trước khi bạn đóng bài này lại, mình muốn để lại cho bạn đúng câu mà mình vẫn tự hỏi mỗi tối:
Hôm nay, giữa tất cả những vai bạn đang gánh, bạn đã xếp chính mình ở đâu trong danh sách ưu tiên của đời mình?
📌 Tìm hiểu thêm về chị Nguyễn Thị Ngọc Dung: hành trình trở về với chính mình